Sprongtesten: welke meetmethode kies je?

Geschreven door: Tom Panneman en Nienke Willems

Sprongtesten zijn niet meer weg te denken uit sport en revalidatie. Logisch ook: ze zijn snel, eenvoudig uit te voeren en leveren in korte tijd een hoop objectieve informatie op. Van prestaties op het veld tot herstel na een blessure, één sprong kan verrassend veel vertellen. 

Wat vertelt een sprong over belastbaarheid en prestatie?

Sprongvermogen zegt namelijk iets over het neuromusculaire systeem. Denk aan kracht, power, coördinatie en vermoeidheid. Precies die eigenschappen zijn belangrijk bij sprinten, wenden en keren, maar ook bij blessurepreventie en revalidatie. Verandert er iets in de sprong? Dan kan dat wijzen op trainingsadaptatie, toenemende vermoeidheid of zelfs een verhoogd blessurerisico. Ook buiten de topsport krijgt de sprongtest steeds meer aandacht. Explosieve kracht neemt namelijk relatief snel af met het ouder worden. Daarmee is springen niet alleen een prestatiemaat, maar ook een indicator voor algemene belastbaarheid en neuromusculaire gezondheid. 

Met de groeiende populariteit van sprongtesten is ook het aanbod aan meetsystemen toegenomen. Maar welk systeem kies je, en vooral: waarom? 

In dit artikel vergelijken we twee veelgebruikte oplossingen: 

OptoJump in combinatie met Gyko van Microgate

Stomp-IT krachtplaten van Strength by Numbers

Niet om te bepalen welke ‘beter’ is, maar om duidelijk te maken welke vraag welk systeem het beste beantwoordt. 

OptoJump + Gyko

De OptoJump is een optisch meetsysteem dat bestaat uit twee parallelle balken met LED-lampen. Samen vormen ze een onzichtbaar lichtveld. Elke keer dat dit lichtveld wordt onderbroken, bijvoorbeeld bij voetcontact tijdens een sprong, wordt dit nauwkeurig geregistreerd. 

Wat levert dat op? 

Contacttijd 
Vluchttijd 
Spronghoogte 
Verticaliteit 
Power

De Gyko voegt daar een extra laag aan toe. Dit is een kleine sensor (IMU) die je bijvoorbeeld ter hoogte van de onderrug bevestigt. Hij meet versnellingen en rotaties van het lichaam en geeft daarmee inzicht in hoe iemand beweegt tijdens de sprong. 

Door OptoJump en Gyko te combineren, krijg je niet alleen te zien hoe hoog iemand springt, maar ook: 

hoe de excentrische en concentrische fase verlopen 
hoe explosief de afzet is 
hoe stabiel de romp blijft

Samen schetsen ze een functioneel beeld van de sprong. 

Stomp-IT krachtplaten

De Stomp-IT krachtplaten werken volgens een ander principe. In plaats van lichtonderbrekingen meten zij continu de grondreactiekrachten die iemand uitoefent tijdens bewegingen zoals sprongen, squats en balans- of krachttesten. 

De ingebouwde sensoren (load cells) registreren krachten over de tijd. Daarmee kan de software diepgaandere biomechanische parameters berekenen, zoals: 

piek- en gemiddelde kracht 
impuls 
rate of force development (RFD) 
force–time curves 
links-rechts verschillen 
landing forces en COP-excursie

Dezelfde sprong voor een ander doel

Bij sprongtesten in de fysiotherapie wordt vaak dezelfde test (CMJ, SJ, DJ) uitgevoerd, maar met verschillende meetinstrumenten. Hoewel de uitvoering identiek is, verschilt het doel van de meting wezenlijk. Het verschil tussen een OptoJump + Gyko en een krachtplaat zit dan ook niet in de test zelf, maar in de vraag die je als therapeut wilt beantwoorden. 

Functionele prestatie en controle

OptoJump in combinatie met een Gyko richt zich meer op functionele prestatie en bewegingscontrole. OptoJump meet uitkomstmaten zoals spronghoogte, contacttijd, verticaliteit en timing-symmetrie, terwijl de Gyko aanvullende informatie geeft over rompstabiliteit, acceleraties en meer info geeft over de excentrische en concentrische contacttijd, en dus wat zegt over de explosiviteit. Samen schetsen ze een beeld van hoe gecontroleerd, stabiel en functioneel iemand springt, in een setting die goed aansluit bij de praktijk. Deze combinatie is daardoor zeer geschikt voor teamsettings, voortgangsmonitoring en coaching/directe feedback. 

Typische vragen: 

Springt de atleet hoger dan vorige week? 
Blijft het sprongritme consistent bij vermoeidheid? 
Wordt de sprong verticaler of juist inefficiënter?

Krachtplaten: inzicht in de mechanica achter de sprong

Wanneer het doel verschuift naar het verklaren van prestatieveranderingen, het analyseren van zwakke schakels of het onderbouwen van revalidatie- en return-to-play beslissingen, bieden krachtplaten meerwaarde. Een krachtplaat gebruik je wanneer je inzicht wilt krijgen in de mechanica achter de sprong. De focus ligt op hoe krachten worden gegenereerd, geabsorbeerd en verdeeld tijdens afzet en landing. Parameters zoals force–time curves, impuls, rate of force development en asymmetrie in krachtproductie geven informatie over de kwaliteit van het neuromusculaire systeem.  De krachtplaat vertelt dus vooral iets over het proces waarmee de sprong tot stand komt. Ook geven variabelen zoals COP-excursie en landing forces inzicht in controle en belastbaarheid. Dit maakt het geschikt voor return-to-play beslissingen, individuele optimalisatie en wanneer je vermoedt dat een patiënt compenseert ondanks ogenschijnlijk goede prestaties. 

Typische vragen: 

Komt de lagere spronghoogte door excentrische zwakte, een trage RFD of asymmetrie tussen beide benen?
Is er een links-rechts asymmetrie in krachtproductie? 
Wordt de landing slechter gecontroleerd?

Verschillende systemen, verschillende klinische doelen

Samengevat gebruik je een OptoJump + Gyko wanneer je wilt beoordelen wat die sprong laat zien aan functionele capaciteit en controle, en gebruik je een krachtplaat wanneer je wilt begrijpen hoe een prestatie biomechanisch wordt uitgevoerd. Dezelfde sprongtest levert dus een ander perspectief op en dient daarmee een ander klinisch doel. Door beide systemen doelgericht in te zetten, ontstaat een completer en beter toepasbaar beeld van prestatie en belastbaarheid. Wil je sprongen niet alleen meten, maar ook kinematisch analyseren met perfecte camerasynchronisatie? Dan is is de spronganalyse oplossing van CONTEMPLAS wellicht wel wat voor jou!